Groei

menzo

Wat heb je als mens nodig om te groeien, om je te ontwikkelen?
Opleiding natuurlijk en een veilige omgeving.
Maar ook een goede aanpak.

Ik heb in het afgelopen jaar een aantal mensen gevraagd wat zij verstaan onder het woord Bezieling. Dat deed ik omdat ik het vermoeden had dat Bezieling een belangrijk ingrediënt is in ontwikkeling. Als mensen zich laten verlammen door gebrek aan zelfvertrouwen, gebrek aan motivatie of overtuiging, gebrek aan visie, dan is er weinig ruimte voor bezieling en bevlogenheid. Maar als mensen er echt voor kunnen gaan en met overtuiging doen wat ze van plan waren, dan zie je ontwikkeling. De mensen zelf groeien in het werk, het project zelf zorgt voor verbetering van de situatie en het zelfvertrouwen neemt toe.
Dat vermoeden vond ik bevestigd in de gesprekken die ik voerde met verschillende mensen uit de samenleving. Ik sprak christenen en niet-gelovigen, mensen uit het bedrijfsleven, welzijn, de kerk en de sport. De een had er beroepshalve over nagedacht, de ander vertelde me dat hij of zij ter voorbereiding op het gesprek zich dagenlang had afgevraagd wat dat woord bezieling zou kunnen betekenen.
Maar uit alle gesprekken kwam duidelijk naar voren dat bezieling een kracht kan zijn, of een openheid om energie of kracht te ontvangen. Bezieling stelt je in staat om de dingen anders of beter of overtuigender te doen.
Bezieling lijkt mij een element dat nodig is voor echte innerlijke groei.

Kun je gericht werken aan zoiets ongrijpbaars als bezieling of is het iets dat je hebt of niet hebt?
Dat is een belangrijke vraag als je vermoedt dat bezieling erg belangrijk is voor groei en ontwikkeling. Zeker voor een organisatie als het ZZg die zich juist dag in dag uit bezig houdt met ontwikkeling.
Via via kwam ik op het spoor van de voetbalclub AZ. Daar werkt men vanaf de jeugdopleiding gericht aan de mentale ontwikkeling van de jonge spelers. Men gaat ervan uit dat je je niet puur op het presteren in de sport moet richten maar breder, op de ontwikkeling van een speler als mens.
Misschien kunnen we hiervan leren.

Spelers krijgen bij AZ geen concrete opdrachten die ze precies op het veld moeten uitvoeren. Ze krijgen wel te horen wat er van hen verwacht wordt. Dat lijkt oppervlakkig gezien hetzelfde, maar in de visie van AZ gaat het om twee verschillende ontwikkelingsprocessen.
Je kunt bijvoorbeeld een rechtsbuiten de concrete opdracht geven om zoveel mogelijk langs de lijn te rennen en dan vanaf de achterlijn een voorzet te geven. De speler zal er dan op gericht zijn om te doen wat hij moet doen.
Bij AZ werkt men niet met het woord rechtsbuiten. Ze spreken daar van rechterspits. Een rechterspits heeft de opdracht om kansen te creëren. Maar wat moet de speler dan concreet doen? Dat hangt van de concrete situatie af! Een speler moet dus leren om te handelen afhankelijk van de kansen die de concrete situatie biedt. Bij AZ noemen ze dat: leren om de handelingsruimte te zien.
Dat vraagt om zelfstandigheid en om zelfvertrouwen. En dat kun je trainen.
Maar er is meer.
Men traint de spelers ook om te vertrouwen op de impulsen die ze voelen. Impulsen om naar rechts te lopen, of juist naar links. Om een een-twee aan te gaan, of juist een tegenstander uit te spelen. Die beslissingen kun je niet bedenken, want dat duurt veel te lang. Je moet als het ware op je gevoel handelen.
Uit onderzoek blijkt dat je voor dit soort beslisprocessen teruggrijpt op de oude hersenen (instincten). Niet op het voorste deel van onze hersenen dat in evolutionair opzicht veel jonger is. Vergelijk het met een alledaagse angstreactie. Je bent bijvoorbeeld in een land waar slangen voorkomen. Het is schemerig. Je hoort iets ritselen, je ziet iets langs en duns wegglippen en je springt weg. Als je de tijd neemt om te bedenken of dit een slang is of een tuinslang en waaraan je dat zou kunnen zien, dan ben je te laat. Je lichaam heeft allang begrepen wat het moet doen, voordat je hebt kunnen bedenken welke opdrachten je je armen en benen zou moeten geven.
Door systematisch te vragen waarom een speler doet wat ie doet, brengt de trainer de speler steeds terug bij het gebied waar die impulsieve beslissingen genomen worden. De speler leert zichzelf op dat vlak kennen.
Maar er is meer dan handelingssnelheid.
Als je leert om je acties te baseren op die diepere impulsen en motivaties, dan handel je met overtuiging. De oude hersenen zorgen er ook voor dat we in het dagelijks leven beslissingen kunnen nemen waar we met onze nieuwere denkhersens niet uit komen.
Bij AZ heeft men de gewoonte ontwikkeld om spelers systematisch te vragen naar wat ze belangrijk vinden in het dagelijks leven. Wat doet er voor jou nu echt toe, waarvoor kom jij uiteindelijk je bed uit? Die gesprekken zorgen ervoor dat spelers zichzelf beter leren kennen en uitgroeien tot evenwichtige persoonlijkheden. Dat is belangrijk voor perioden met tegenslag. Maar ze zorgen er ook voor dat ze het hersengebied waar de belangrijke beslissingen genomen worden voor het leven en voor het voetbalveld steeds beter leren kennen en er steeds beter op leren vertrouwen.
Ze hebben daar begrepen dat je tegelijk kunt werken aan iemands levensovertuiging, de diepere motieven van waaruit iemand beslissingen neemt in het leven en de overtuiging waarmee een speler keuzes maakt in het veld. Het gebeurt in dezelfde hersendelen.

De aanpak van AZ lijkt mij leerzaam voor ontwikkelingsprocessen waarmee het ZZg te maken heeft. Natuurlijk in de scholen waar het onderwijs nog vaak neerkomt op het nazeggen en nadoen van de docent. Maar ook in andere processen, waar men nog vaak erg afwachtend van ons als donororganisatie te weten wil komen wat men precies moet doen. Men wil als het ware werken als rechtsbuiten en de opdracht uitvoeren om voorzetten vanaf de achterlijn te geven. Het lijkt me effectiever als we er samen achter komen wat de bedoeling is en we als het ware gaan werken als rechterspits die kansen moet creëren.
Voor die nieuwe benadering is een ander gesprek nodig naast het gesprek dat we al voeren. Nu praten we vaak over de concrete plannen en de wijze van verantwoorden. Daarnaast zullen we gaan spreken over het waarom. Wat heeft gemaakt dat iemand doet wat hij doet? E net als bij AZ kunnen we het gesprek voeren over wat onze samenwerkingspartners echt belangrijk vinden in het leven. Wat er echt toe doet, waarvoor ze hun bed uitkomen, waardoor ze bezielend en bevlogen raken. En anders dan niet-christenen hebben we een prachtige gemeenschappelijke taal om die gesprekken te voeren. We geloven in Christus, we zijn thuis in de bijbel en we weten dat als je bijvoorbeeld serieus met elkaar in gesprek gaat over je relatie met Jezus, je elkaar ontmoet op een dieper niveau. Niet in het domein van de denkhersens, waar het al gauw gaat om de vraag wie er gelijk heeft, maar in het domein van de oude hersens, waar je diepere drijfveren vandaan komen en je bezieling. We zullen dan elkaars bezieling op het spoor komen en groeien door dat gesprek.

Op dit moment werk ik aan een boek met de titel Bezieling werkt! Daarin wordt de zoektocht naar de waarde en achtergrond van het begrip Bezieling verder uitgewerkt.